Vertaling en bewerking van Gusta van Gulick van een tekst van Mevrouw H.S. Isaacson.

Over Hokku

Uit Basho Habune (Banana Leaf Boat, 1817), ed. by Oryu, revised by Issa and Koryu: “Basho heeft gezegd: “In de schatkamer van het niet-denken komt één ding op: dit wat we hokku noemen”.
(*Hokku betekent letterlijk een ku (vers) dat oprijst, omhoog komt. noot van Gusta.)
Zijn (Basho’s) woorden schijnen iets bepaalds te zeggen, maar betekenen in werkelijkheid iets anders. Hij beeldt de wereld van mensen uit met bloemen en vogels, en de wereld van bloemen en vogels met die van mensen. Dingen die bewustzijn hebben en dingen zonder bewustzijn worden aan elkaar gelijk gemaakt, terwijl zijn hart in de grote Leegte (Mu) blijft.”

Mu is het midden tussen kyo en jitsu. Kyo is het tijdloze, vormloze, jitsu is het aktuele, met vorm.

Basho’s definitie van een hokku is precies en niet mis te verstaan. Een hokku ontstaat niet uit gevoelens, of uit waarnemingen van onze zintuigen, maar uit het diepste pure bewustzijn waar het universele ligt. Die bron gaat pas stromen als de nieuwsgierige zintuigen en de onderscheidende geest ophouden je te beperken.
De diepste Geest is als een oceaan, waarop de zintuigen voortdurend golven en deining veroorzaken. Als de onderscheid makende geest de stroom van binnenkomende dingen stopt, kan het diepste bewustzijn tevoorschijn komen, en kan er een hokku ontstaan. Waarom is dit? Omdat alle fenomenen, die enkel manifestaties zijn van de Oorsprong, de Werkelijkheid, Noumenon, de Levenskracht, onafscheidelijk met elkaar verbonden zijn, zoals de golven van de oceaan, die de manifestaties zijn van hetzelfde water.

De hokku is een zo dicht mogelijk bij die Werkelijkheid komende vorm als mogelijk is om in woorden uit te drukken. Omdat het natuurlijk proces van alle manifestaties tweeheid is, zijn er de twee tegengestelde krachten. Deze kunnen gezien worden als het eeuwige/het veranderende, ruimte/geluid of beweging, het uitgaande/binnenkomende. Als de ene energie de cirkel van de hokku is begonnen zal de andere hem tot kompleetheid brengen door terug te keren naar het punt van de oorsprong. Men kan de drie regels van de hokku beschouwen als hemel, mens en aarde, of als aanvang, zijn, en terugtrekken.
In deze verklaring zien we hoe de hokku verschilt van poëzie. Bij het maken van poëzie wordt aangenomen dat iets wat we zien of horen in de buitenwereld, of voelen naar aanleiding van iets wat ons beroert vanuit die buitenwereld, ons hart raakt; de woorden die dan komen kunnen poëzie zijn. Bij het maken van hokku echter komt het niet uit wat het hart raakt, maar uit de “root-consciousness”.
Natuurlijk kan dit niet zonder het gebruik van onderwerpen uit de wereld om ons heen, maar als men ze heeft gezien, gehoord, geproefd met de zintuigen, moet men ze als het ware kennen zonder de zintuigen. Terugkerend naar de kern, de wortel, de staat van niet-denken, laat men de hokku opkomen.

Het seizoenwoord is een voorstelling van de Eenheid die oneindig is. Waarom die concentratie op een seizoenwoord? Omdat we leven in een zonnestelsel wordt alle leven gedicteerd door de zon en de cyclus van de seizoenen. De onzekere staat van het menselijk bestaan stimuleert de mens om zijn krachten aan te wenden, een niveau van begrip te bereiken dat aan het ijdele en wereldse voorbijgaat. Dus schreven de haijin vanuit een punt, los van “this grievous world” over de werkelijkheid van het heelal en zijn myriaden manifestaties, waarvan de dingen in de natuur (seizoenwoorden) de kenmerkende zijn.
Deze hebben allemaal hun eigen wezen, hun eigen innerlijke natuur, terwijl ze verschillend zijn in uiterlijke vorm en activiteit.

Alle haiku's zijn variaties op het ene Fundamentele, namelijk het proces waarop alles tot leven komt.

Mensen in haiku worden behandeld als een lege massa van botten en vlees – als vlekjes, als onbelangrijke dingen. (*Chinese en Japanse pentekeningen! noot van Gusta.) Dat is omdat ze geboren worden en sterven, komen en gaan, zoals alle dingen.

De praktijk van haiku: het hart te oefenen in het spel tussen kyo en jitsu, de belangrijke weg die de Basho-school wijst.

In onze oorspronkelijke, natuurlijke staat zijn de eeuwigheid van 10.000-en generaties en de veranderingen van elk moment aanwezig. Aan de uiteinden zijn dit twee dingen, maar aan de wortel zijn de één.